Aansprakelijkheid bij een verkeersongeluk

Een ongeluk zit in een klein hoekje. Zeker wat betreft het verkeer. Het lijkt overduidelijk, degene die de betreffende verkeersregels verbreekt, is de schuldige en dus aansprakelijk voor de eventuele schade die is geleden. Echter blijkt dat dit toch gecompliceerder ligt.

Wat gebeurt er als een ongemotoriseerde weggebruiker en een gemotoriseerd voertuig een aanrijding met elkaar krijgen?

Artikel 185 Wegenverkeerswet beoogt de zwakkere deelnemers in het verkeer te beschermen. Met de zwakkere deelnemers worden onder andere de fietsers bedoeld. Artikel 185 Wegenverkeerswet 1994 luidt: ‘Indien een motorrijtuig waarmee op de weg wordt gereden, betrokken is bij en verkeersongeval waardoor schade wordt toegebracht aan, niet door dat motorrijtuig vervoerde, personen of zaken, is de eigenaar van het motorrijtuig of – indien er een houder van het motorrijtuig is – de houder verplicht om die schade te vergoeden, tenzij aannemelijk is dat het ongeval is te wijten aan overmacht, daaronder begrepen het geval dat het is veroorzaakt door iemand, voor wie onderscheidenlijk de eigenaar of houder niet aansprakelijk is. ‘

Uit dit artikel blijkt dat het moet gaan om een aanrijding tussen een motorrijtuig en een niet-motorrijtuig. Daarnaast moet het motorrijtuig op een voor het verkeer openbare weg hebben gereden. In dat geval wordt dus de ongemotoriseerde weggebruiker beschermd en dient de gemotoriseerde weggebruiker de schade te vergoeden. Er geldt echter wel een uitzondering. Degene die het motorrijtuig bestuurde is niet aansprakelijk in het geval van overmacht. Maar wanneer is er sprake van overmacht? Dit is bepaald in het arrest ABP/Winterthur.

Er is sprake van overmacht indien de bestuurder foutloos heeft gereden, er geen causaal verband is tussen de fout van de bestuurder en het ongeluk of indien de fouten van de bestuurder van een niet-motorrijtuig zo onwaarschijnlijk waren dat de bestuurder van een motorrijtuig hier geen rekening mee hoefde te houden.

In de praktijk wordt overmacht niet snel aangenomen. Het feit dat bijvoorbeeld een fietser door rood rijdt of geen voorrang verleent, is niet de fout van de bestuurder van een niet-motorrijtuig waarop de Hoge Raad in dit arrest doelde. Redelijkerwijs moet de bestuurder van een motorrijtuig dus rekening houden met het feit dat een fietser bijvoorbeeld door rood kan rijden of geen voorrang aan hen verleend.

Deze vergrote zorgplicht komt voort uit het feit dat de bestuurder van een niet-motorrijtuig geen gevaarlijk ongeluk kan veroorzaken en de bestuurder van een motorrijtuig wel. Om deze reden is ervoor gekozen om de bestuurder van een motorrijtuig een grotere zorgplicht te geven.

Indien er sprake is van overmacht dan zou de bestuurder van een gemotoriseerd voertuig uitgesloten worden van aansprakelijkheid. Echter wanneer er geen sprake is overmacht, kan er nog altijd sprake zijn van eigen schuld van de bestuurder van het ongemotoriseerde voertuig. In dit geval is de bestuurder van het motorrijtuig ten minste voor 50 procent aansprakelijk. Dit wordt ook wel de 50%-regel genoemd. De rechter zal hierbij een afweging moeten maken door verschillende factoren in acht te nemen. De rechter zal moeten kijken in welke mate elk van de betrokken partijen heeft bijgedragen aan het ontstaan van het ongeval en dus de veroorzaakte schade.

Even een kort voorbeeld. Een fietser die 's nachts te veel heeft gedronken, geen licht op zijn fiets heeft en geen voorrang verleend wanneer dit wel moet, wordt aangereden door een auto die 30 kilometer per uur rijdt op een 50 kilometer per uur weg. Het zicht van de automobilist was beperkt door geparkeerde auto's. De automobilist heeft vervolgens de fietser geschept. De rechter kan dan beslissen dat de fietser voor 30 procent schade schuldig is en de automobilist voor 70 procent.

Dit overwegende blijkt dus dat een ongemotoriseerde weggebruiker niet zomaar de schuld van een ongeval kan krijgen en dus goed beschermd wordt door de wet. Zelfs als de ongemotoriseerde door rood rijdt of geen voorrang verleend, is er nog geen sprake van gehele aansprakelijkheid van de ongemotoriseerde weggebruiker. In onze maatschappij is er juist gekozen voor een grotere zorgplicht van de gemotoriseerde weggebruiker, aangezien deze gevaarlijker is in het verkeer.